Cây xanh luôn là một phần linh hồn của cảnh quan thiên nhiên. Bóng mát, vẻ đẹp hùng vĩ và khả năng làm vách ngăn tự nhiên khiến chúng trở thành yếu tố không thể thiếu trên các sân golf. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các kiến trúc sư (KTS) hàng đầu thế giới và những chuyên gia nông học (greenkeeper) sành sỏi, cây xanh không phải lúc nào cũng là “bạn”. Thực tế, sự phát triển quá mức của cây cối đang là nguyên nhân hàng đầu phá hủy thảm cỏ, làm chậm tốc độ chơi (pace of play) và bóp méo hoàn toàn ý đồ chiến thuật ban đầu của nhà thiết kế.

Quản lý cây xanh (Tree Management) hiện nay đã trở thành một phần bắt buộc trong mọi bản quy hoạch tổng thể. Vậy câu hỏi đặt ra cho các sân golf Việt Nam là: Khi nào chúng ta cần dũng cảm cầm cưa máy lên, và khi nào một cái cây thực sự trở thành “tội đồ”?

3 Tiêu chuẩn “Hạ Trảm” của các bậc thầy Kiến trúc 

Trong một cuộc thảo luận chuyên sâu về kiến trúc sân golf, hai KTS Stephen Kay và Scot Sherman thuộc Hiệp hội Kiến trúc sư Sân Golf Mỹ (ASGCA) đã chỉ ra những nguyên tắc bất di dịch trong việc quản lý cây xanh. Theo KTS Stephen Kay, quyết định chặt bỏ một cái cây thường rơi vào ba trường hợp cốt lõi:

• Thứ nhất – Bóng râm giết chết cỏ: 

Đây là lỗi phổ biến nhất. Cây tỏa bóng râm che khuất ánh sáng mặt trời chiếu xuống các khu vực green và tee box. Thiếu nắng và kém thông gió là công thức hoàn hảo để tạo ra rêu mốc, nấm bệnh và khiến cỏ chết mòn, bất chấp các nỗ lực bón phân hay tưới tiêu của đội ngũ bảo trì.

• Thứ hai – Chắn đường bóng phi lý: 

Cây xanh phát triển vươn tán ra giữa fairway, chặn đứng đường đánh bóng của golfer. KTS huyền thoại Donald Ross từng viết trong triết lý của mình rằng: Nếu một người chơi đã đánh bóng an toàn nằm trên fairway, họ bắt buộc phải có một đường bóng mở để tiến lên green. Bị trừng phạt bởi một cành cây khi đang có cú lie tốt là điều đi ngược lại tinh thần của golf.

• Thứ ba – “Cây bẫy kép” (Double hazard tree): 

Hãy tưởng tượng một cái cây lớn mọc sừng sững ngay phía trước một hố cát (bunker). Việc người chơi vừa phải tìm cách thoát khỏi cát, vừa phải vướng mắc bởi cành cây phía trước tạo ra một sự trừng phạt nhân đôi không cần thiết, làm nản lòng người chơi và kéo dài thời gian vòng đấu.

Cứu lấy thảm cỏ và mở ra không gian chiến thuật 

Xu hướng “trả lại ánh nắng” đang thay đổi kiến trúc sân golf

Việc chặt cây thường vấp phải sự phản đối từ hội viên hoặc những người yêu thiên nhiên. Tuy nhiên, sự kiện hai sân golf danh giá bậc nhất nước Mỹ là Oakmont và Winged Foot tiến hành đốn hạ hàng ngàn cây xanh đã tạo ra một tiếng vang lớn. KTS Stephen Kay cho rằng, chính động thái này đã “cấp phép” cho toàn bộ ngành công nghiệp golf nhận ra rằng: Chặt bỏ cây xanh vì sự sống còn của sân golf là điều hoàn toàn đúng đắn và cần thiết.

Tại sân Interlachen Country Club (Florida), KTS Tom Marzolf cùng đội ngũ đã thực hiện một cuộc đại phẫu chặt bỏ diện rộng các cây, cây bụi và dọn dẹp các thảm thực vật rậm rạp dưới mặt đất để đón ánh nắng mặt trời. Thay vì để golfer phải chật vật đánh bóng xuyên qua những bụi rậm dày đặc, thảm cỏ giờ đây đóng vai trò chủ đạo trong chiến thuật. Ở những khu vực ven ranh giới sân nơi cây cối vẫn được giữ lại, lá thông khô (pine straw) được rải dày đặc để thay thế các bụi rậm cỏ dại, mang lại vẻ đẹp cổ điển và sạch sẽ.

Cách các sân golf Mỹ tái thiết không gian bằng quản lý thảm thực vật

Tương tự, tại sân William Devine và George Wright (Boston), KTS Mark Mungeam đã tiến hành quản lý thảm thực vật một cách mạnh tay. Việc đốn hạ những cây gỗ lớn và dọn dẹp thảm cây bụi bên dưới đã thực sự mở toang không gian, giúp sân golf chơi nhanh hơn và chất lượng mặt cỏ tốt hơn hẳn. Trên sân Farm Neck (Massachusetts), những khu vực rừng thông pitch pine mọc lấn át đã bị dọn dẹp, chuyển đổi không gian thành các bẫy cát tự nhiên (waste bunkers) và cỏ bản địa, mang lại vẻ đẹp hài hòa và gắn kết hơn cho toàn bộ 18 hố.

Bên cạnh đó, việc đốn cây còn giải phóng những góc nhìn ngoạn mục. Tại hố số 16 của sân Pawleys Plantation (Nam Carolina), KTS Troy Vincent đã quyết định chặt bỏ 4 cây lớn ở phía bên trái của green. Kết quả là không chỉ không gian tiếp cận green được mở rộng, mà tầm nhìn tuyệt đẹp hướng thẳng ra khu vực đầm lầy phía xa cũng được khôi phục hoàn toàn.

Quản lý cây xanh bền vững: Khoa học kết hợp với Kiến trúc 

Tất nhiên, nghệ thuật đốn cây không phải là sự phá hoại mù quáng. KTS Scot Sherman nhấn mạnh rằng, việc quản lý cây cối cần mang tính chiến lược, phải hiểu rõ cách chúng sẽ sinh trưởng và tác động đến yếu tố nông học của thảm cỏ. Trước khi cưa bất kỳ cây nào, một phân tích kỹ lưỡng về sự an toàn luôn phải được đặt lên hàng đầu để đảm bảo không tạo ra các rủi ro nguy hiểm cho người chơi hoặc các khu vực lân cận.

Thậm chí, ở các dự án mới thiếu vắng cây xanh, các KTS còn phải chủ động trồng thêm cây để làm vách ngăn (buffer) an toàn cho các khu dân cư quanh sân. Sự hợp tác giữa KTS và các chuyên gia về cây trồng (arboricultural science) là cực kỳ quan trọng. Các công ty chuyên nghiệp như Davey Tree Expert có thể tham gia từ giai đoạn đầu để kiểm kê cây, lập kế hoạch bảo tồn, bảo vệ vùng rễ (root zone) trong quá trình thi công, và thậm chí là di dời những cây cổ thụ có giá trị sang vị trí mới phù hợp hơn với chiến thuật chơi.

Bài học thực tiễn cho các Greenkeeper Việt Nam 

Khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Việt Nam khiến cây cối phát triển với tốc độ chóng mặt. Nếu ban quản lý sân và các greenkeeper không có một “kế hoạch quản lý cây xanh” định kỳ, sân golf sẽ dần bị thu hẹp không gian, cỏ chết do thiếu nắng và chi phí hóa chất trị nấm bệnh sẽ tăng phi mã.

Đừng sợ hãi khi phải trình bày kế hoạch chặt cây với Chủ đầu tư! Hãy chứng minh cho họ thấy bằng dữ liệu: Vị trí bóng râm đang di chuyển thế nào trên green, lượng gió bị cản lại ra sao, và pace-of-play (tốc độ chơi) đang bị ảnh hưởng thế nào bởi những gốc cây mọc sai chỗ. Trảm một cây sai vị trí, rải một lớp lá thông khô (pine straw) sạch sẽ dưới gốc, mở ra những luồng gió mát và ánh nắng rực rỡ… đó chính là nghệ thuật tối thượng của nghề bảo trì, giúp mặt cỏ luôn đạt trạng thái hoàn hảo nhất để chào đón các golfer.

Biên tập bởi: Chuyên trang Golf In Vietnam – BTV Việt Thương